Phòng khám Nguyên Trung

Địa chỉ:

877 Hùng Vương, Nhơn Phú, Thành phố Qui Nhơn, Bình Định

Đây là những ký sinh trùng thuộc ngành động vật chân đốt nhỏ, thường cư trú trên khuôn mặt của con người. Có 2 loài Demodex thường gặp ký sinh trên da người là Demodex folliculorum, thường ký sinh ở nang lông, tóc và Demodex brevis thường ký sinh ở tuyến bã.

Demodex di chuyển
Nguồn: PK Nguyên Trung

Đây là những ký sinh trùng thuộc ngành động vật chân đốt nhỏ, thường cư trú trên khuôn mặt của con người. Có 2 loài Demodex thường gặp ký sinh trên da người là Demodex folliculorum, thường ký sinh ở nang lông, tóc và Demodex brevis thường ký sinh ở tuyến bã.

  • - Ngành: đông vật chân đốt (Arthropoda) nhỏ nhất
  • - Lớp: Nhện (Arachnida)
  • - Bộ: Ve (Acarina)
  • - Họ: Demodicidae
  • - Giống: Demodex
  • - Loài: có khoảng 65 loài

Viêm da do Demodex thường hay gặp ở da mặt, ở lứa tuổi trung niên, khi hệ thống miễn dịch bị suy yếu thì chúng nhanh chóng tăng sinh số lượng gây nên tình trạng viêm.

Người ta ước tính rằng khoảng 1/3 trẻ em và thanh niên trẻ tuổi, 1/2 của người lớn và 2/3 của người cao tuổi mang Demodex. Tỷ lệ trẻ em thấp hơn có thể là do trẻ em sản xuất bã nhờn ít hơn so với người lớn tuổi, hiếm khi tìm thấy ở trẻ em dưới 5 tuổi.

Hình thể Demodex
Nguồn: PK Nguyên Trung

Hình thể:

Chúng có ngoại hình với tám đôi chân nhỏ, gồm đầu, cổ, cơ thể và đuôi. Chúng như đang bơi trên da mặt và gắn bó với mỗi người trong cả quãng đời, nhưng thường không gây ra bất cứ điều gì.

Demodex ký sinh ở nang lông những vùng da mỡ, đặc biệt là ở trán, má, hai bên mũi, lông mi. Có 2 loài Demodex thường gặp ký sinh trên da người:

- Loại dài: Demodex folliculorum (D.folliculorum), thường ký sinh ở nang lông, tóc, được Berger mô tả đầu tiên vào năm 1841

- Loại ngắn: Demodex brevis (D.brevis), thường ký sinh ở tuyến bã, được Akbulatova tìm thấy trên da người năm 1963.

Khi trưởng thành D.folliculorum có chiều dài 0,3-0,4 mm, D.brevis 0,15-0,2mm, có bốn cặp chân ngắn gần khu vực đầu và cổ. Chỉ có ba cặp chân ngắn gần khu vực đầu khi còn là ấu trùng hoặc nhộng.


Chu kỳ:
Chu kỳ sống của Demodex có năm giai đoạn: trứng, ấu trùng, tiền nhộng, nhộng và con trưởng thành. Mất khoảng 3-4 ngày từ giai đoạn trứng đến tiền nhộng, khoảng 7 ngày từ nhộng phát triển thành con trưởng thành.

Demodex thường sống thành đôi, vòng đời trong khoảng thời gian 18-24 ngày trên vật chủ của nó. Con cái đẻ 20-24 trứng trong nang tóc. Demodex folliculorum con cái ngắn hơn và tròn hơn con đực. Cả hai đều có bộ phận sinh dục ngoài. Sau khi giao cấu trên bề mặt da, chúng đi sâu vào bên trong da và đẻ trứng ở nang lông hoặc tuyến bã, mang theo vi khuẩn và bài tiết ra chất thải, chết ở trong da ngay sau khi đẻ trứng. Sau khi chết, xác của chúng hoá lỏng và phân huỷ trong da, gây ra phản ứng dị ứng ở một số bộ phận của các mô da, đốm đỏ (mụn trứng cá) xảy ra. Viêm da dị ứng tại chỗ, ban đỏ, sẩn và mụn mủ là phản ứng bởi hệ thống miễn dịch.

Demodex có thể sống mọi nơi trên cơ thể nơi có nang lông và tuyến bã, nhiều nhất ở mặt đặc biệt ở mũi, trán, cằm và má. Những khu vực này có điều kiện thích hợp nhất để chúng sống, sinh sản và là nơi có nhiệt độ thuận lợi nhất cho sự phát triển. Demodex flliculorum cũng có thể sống ở chân lông mi và có thể đó là lý do gây ra viêm, ngứa và nhiễm trùng mi mắt. Chân tóc cũng thường bị nhiễm trùng với biểu hiện ngứa. Miệng của ký sinh trùng này giống như chiếc kim sắc, nó có thể đốt trực tiếp vào trong tế bào để hút chất dinh dưỡng. Demodex ăn những tế bào chết, hormone và chất dầu có trong chất bã. Chúng di chuyển với vận tốc 8-16 cm trong một giờ. Chúng thích môi trường ẩm ướt, ẩm và thường hoạt động nhiều nhất trong bóng tối.

Đường lây:

- Lây lan qua tiếp xúc trực tiếp hoặc có thể là do bụi có chứa trứng bám vào da hoặc đồ dùng chung.

- Một số yếu tố thuận lợi:
Da tiết bã nhờn nhiều
Da mặt bẩn
Da bị xây sát
Môi trường độ ẩm
Mỹ phẩm kích ứng
Hiệu ứng thuốc bôi.

Triệu chứng lâm sàng:

Demodex có thể tồn tại trên da người khoẻ mạnh mà không có biểu hiện lâm sàng, tuy nhiên sẽ gây bệnh khi chúng tập trung với số lượng lớn trên vảy da, nang lông hoặc khi miễn dịch của cơ thể suy giảm. Bệnh viêm da do Demodex có 3 thể bệnh chính:

  1. - Viêm nang lông dạng vẩy phấn (thể nhẹ nhất): thương tổn là đám đỏ da, bề mặt cá những vảy da, nút sừng ở nang lông, bệnh nhân có cảm giác kiến bò trên da
  2. - Viêm da Demodex dạng trứng cá.
  3. - Trứng cá đỏ thể u hạt (thể này ít gặp, thường gặp ở những người bị suy giảm miễn dịch).


Thông thường, các lỗ chân lông trên mũi, cằm, trán và má trở nên rộng hơn, mụn trứng cá có thể phát triển, sau một thời gian, da mặt có thể trở thành màu đỏ, các mao mạch nổi dày lên 2 bên cánh mũi.

Cảm giác kiến bò trên da mặt: thường xuất hiện trên trán, mũi, má, đặc biệt là vào buổi tối và ban đêm. Thường là giai đoạn khi chúng giao phối. Nhiều người không nhận thức được rõ thời gian, bởi vì nó bắt đầu một cách từ từ và trở thành một phản ứng tự động. Có thể quan sát thấy nhiều vết trầy xước trên mặt bệnh nhân mà họ không nhận ra.

Ngứa trên da đầu là nguyên nhân gây trầy xước da đầu, như chí và gầu (nên phân biệt với các nguyên nhân khác để điều trị cho thích hợp).

Rụng tóc: trong một số trường hợp, rụng tóc sớm có thể liên quan đến hoạt động Demodex tại các lỗ chân lông.

Đa số bệnh nhân bị bỏ sót, không được chẩn đoán viêm da do Demodex thường chẩn đoán nhầm với bệnh viêm da tiếp xúc, trứng cá đỏ hoặc viêm da quanh miệng. Mặt khác, vị trí tổn thương hay gặp ở vùng mặt khiến người bệnh bị ảnh hưởng đến chất lượng thẩm mỹ cuộc sống. Viêm da do demodex nhiều lần và nghiêm trọng thường để lại da mặt thô ráp và xấu xí.

Bệnh nhân nhiễm Demodex
Nguồn: PK Nguyên Trung


Cận lâm sàng: Xét nghiệm da:
Cạo vảy da, nhỏ KOH. Soi dưới kính hiển vi quang học tìm Demodex.

Chẩn đoán: chưa có tiêu chuẩn rõ ràng. Thường chẩn đoán dựa vào:

Tăng bất thường về số lượng Demodex, xác định tại thời điểm có tổn thương đang hoạt động (> 5 Demodex/cm2)

Không có bệnh lý viêm da trước đó hoặc xảy ra đồng thời như trứng cá, trứng cá đỏ,…

Lui bệnh sau khi được điều trị bằng thuốc diệt Demodex tại chỗ/toàn thân (không phải bằng KS có hoạt tính chống viêm như cycline, macrolide)

Điều trị:
1. Nguyên tắc điều trị: loại bỏ ve demodex sớm; chống nhiễm trùng

- Loại bỏ những con ve Demodex, bệnh nhiễm trùng sẽ dừng lại và làn da của bạn sẽ mịn màng và mềm mại trở lại, lỗ chân lông của bạn sẽ trở nên nhỏ hơn và chất dầu sẽ giảm tiết hơn.

- Điều trị nên được bắt đầu sớm vì ve demodex rất dễ lây và lây lan nhanh thông qua việc ôm, hôn nhau, sử dụng khăn chung... Tuy nhiên, không phải là tất cả. Phần lớn, những người bị nhiễm bệnh không có dấu hiệu của bệnh lý (chỉ có khoảng 10% là có vấn đề về da - có thể là do hệ miễn dịch yếu hoặc vì nhiều lý do khác).

- Người bị nhiễm bệnh không có dấu hiệu nhìn thấy được cũng có thể truyền ve cho người khác. Một khi bị nhiễm, thời gian ủ bệnh có thể mất vài tháng hoặc thậm chí nhiều năm.

- Có sản phẩm mỹ phẩm rất tốt nhưng thực sự giúp ve tồn tại và sinh trưởng nhanh, mỹ phẩm chứa rất nhiều dinh dưỡng làm cho ve demodex rất hạnh phúc với chúng.

2. Điều trị cụ thể:

- Rửa sạch da mặt hằng ngày: Về nguyên tắc, các bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm Demodex spp. nên rửa sạch mặt hai lần mỗi ngày với một chất tẩy rửa không xà phòng, có thể chỉ là nước lạnh bình thường, không lạm dụng nước nóng hoặc chất tẩy trang quá nhiều.

- Tránh các chất tẩy rửa dầu và trang điểm nhờn nếu không cần thiết để cho da thông thoáng, sạch và không tạo chất cản trở của nang lông tuyến bả thoát ký sinh trùng. Có sản phẩm mỹ phẩm rất tốt nhưng thực sự giúp ve tồn tại và sinh trưởng nhanh, mỹ phẩm chứa rất nhiều dinh dưỡng làm cho Demodex spp. rất ái tính. Làm mất môi trường da phù hợp cho con Demodex spp. phát triển, khôi phục miễn dịch lớp da, phân giải hết hoạt chất độc tố corticoids khỏi da và phục hồi tổn thương da sử dụng thuốc, kem bôi gây hại da.
- Có thể dùng thêm tẩy tế bào chết định kỳ để loại bỏ các tế bào da chết.
- Một số thuốc thoa có tác dụng diệt Demodex spp. như mỡ Metrogyl® x ngày 2 lần hoặc dung dịch benzyl benzoat 10% và 25% dạng kem.
- Thuốc bạt nút sừng ở lỗ chân lông do Demodex spp. như dung dịch acid salicylic, hoặc vitamin A acid;
- Uống metronidazol viên 0,25g x 2 viên/ ngày x 14 ngày, hoặc tinidazole viên 500mg x 1 viên/ ngày x 14 ngày, hoặc ivermectin liều 200microgam/kg cân nặng liều duy nhất hoặc dùng 3 ngày tùy theo các nghiên cứu.
- Một số tác giả đã đề xuất các phương pháp dùng thuốc và không dùng thuốc chăm sóc viêm da do Demodex spp. Trong đó, có dung dịch rửa mặt hoàn toàn từ trái cây, hoa, hạt thiên nhiên và các loại tinh dầu, không hóa chất, hương liệu giúp diệt Demodex spp., loại trừ vi khuẩn và các vi nấm gây hại dưỡng da tuyệt vời từ các vitamin A, C, omega, khoáng chất, acid béo dầu dừa, protein, giúp da khôi phục sức đề kháng và phục hồi trạng thái da bị teo do lạm dụng corticoid. Đặc biệt, bệnh nhân da nhiễm Demodex spp., viêm da tiết bã, viêm da dầu, viêm da cơ địa, chống nhờn mụn tuổi dậy.
- Để điều trị, trong các bệnh viện thường chải lông mi với dung dịchproparacaine 0,5% hoặc pha 50:50 dầu gội trẻ em với nước kết hợp với sử dụng một số kem có chứa metronidazole 3% và một số kháng sinh chống nhiễm khuẩn như erythromycin, mercury oxide 1% và pilocarpine 4% dạng gel.

Ths.Bs. Triệu Thị Phương Mai

LIÊN HỆ PHÒNG KHÁM

Đội ngũ bác sĩ:

PGS.TS.BS. TRIỆU NGUYÊN TRUNG ĐT: 098.442.8886


ThS.BS. LÝ CHANH TY ĐT: 090.72.71.777
ThS.BS.TRIỆU THỊ PHUONG MAI ĐT: 098.4071.444

Thời gian khám bệnh:

Sáng: 7 giờ đến 12 giờ


Chiều: 13 giờ đén 21 giờ
Làm việc từ thứ 2 đến chủ nhật.

Địa chỉ phòng khám:

877 Hùng Vương- TP. Quy Nhơn- Tỉnh Bình Định


SĐT liên hệ: 02563 548 099 hoặc 0907271777